NPT logo

Gwaith Tun a Sgwd Aberdulais yn ail-agor

Yn swatio o fewn yr ardal yn Ne Cymru sy’n cael ei hadnabod fel Gwlad y Sgydau, mae sgydau hardd Castell-nedd Port Talbot yn rhan o’r rheswm pam y mae’r ardal wedi dod i gael ei galw’n Galon Ddramatig Cymru.

Ac i ymwelwyr sy’n gobeithio dysgu am dreftadaeth unigryw’r ardal drwy fynd allan i fyd natur, mae Gwaith Tun a Sgwd Aberdulais wedi’u lleoli ar ddiwedd taith gerdded hardd dros ben sy’n llawn hanes.

Gan raeadru drwy geunant creigiog, mae’r afon Dulais yn cerfio ei ffordd drwy’r dyffryn ac yn cwympo dros gerrig hynafol i ffurfio’r Sgwd Aberdulais hardd – gyda’r dŵr yn llifo i gyfeiliant cân yr adar gan grychyddion a throchwyr sy’n ymwelwyr cyson.

Mae’r hafan naturiol yn gyferbyniad syfrdanol i’r Gwaith Tun a’r Olwyn Ddŵr, y ddau wedi goroesi o’r dyddiau fu. Mae’r Gwaith Tun yn dyddio nôl 400 mlynedd, cyfnod pan oedd de Cymru yn ganolbwynt y byd ar gyfer mwyndoddi copr ac roedd Aberdulais yn cynnig lleoliad diarffordd ar gyfer y peiriannydd arloesol Ulrich Frosse, oedd am gael safle ymhell oddi wrth lygaid ei gystadleuwyr.

Arhosodd y gwaith copr yn Aberdulais am 200 mlynedd cyn i’r Chwyldro Diwydiannol weld y safle’n trawsnewid eto i wneud lle ar gyfer gwneud haearn, melino tecstilau a grawn, a chynhyrchu tunplat yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Er mwyn rhannu’r stori gyda’r genhedlaeth nesaf, mae’r safle newydd gael ei hagor eto gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol sydd wedi bod yn berchen ar y Gwaith Tun ers 1980. Ar ôl treulio’r 30 mlynedd diwethaf yn atgyweirio’r Gwaith, mae’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol bellach yn croesawu ymwelwyr bob Dydd Iau a Dydd Gwener, yn rhad ac am ddim, rhwng 10.30am a 3.30pm.

Gall y safle nawr groesawu ymwelwyr o bob oedran i’r sgwd hygyrch, i’r Olwyn Ddŵr ac i’r Gwaith Tun. Mae’r safle yn elwa o waith cynnal gan St Giles Cymru sy’n defnyddio’r lleoliad hanesyddol fel Hwb Hyfforddiant, Treftadaeth a Lles Cymuned Werdd i ddenu gwirfoddolwyr ac i weithio gyda phobl sy’n wynebu adfyd mawr. Mae prosiect St Giles yn cael ei gyllido gan Lywodraeth y DU drwy Gronfa Ffyniant Gyffredin y DU.

Dewch i ymweld â Gwaith Tun a Sgwd Aberdulais fel rhan o’ch taith i Galon Ddramatig Cymru –  Dysgwch ragor am yr atyniad a threfnwch eich arhosiad fan hyn.